سیره ائمه معصومین (ع) در خانواده

در مکتب انسان ساز اهل بیت علیهم السلام، « خانواده »، از جایگاه ویژه ای برخوردار است بطوریکه از منظر این آموزگاران حقیقی بشر، محبت نمودن و عشق ورزیدن به همسر و فرزندان در اوج ارزشهاÙ‰ الهÙ‰ قرار دارد. این در حالی است که بسیاری از مکاتب بشری، نسبت به این امر مهم، جانب اعتدال را رعایت نکرده اند و در دام افراط و تفریط گرفتار شده اند. دسته ای چنان دلبسته همسر و فرزند خویش گردیده اند که تمام ارزشهاÙ‰ الهی و قوانین اجتماعÙ‰ را به پای آن فدا مÙ‰ کنند، و عده ای نیز آنچنان اسیر جهالت و جمود گشته‏اند که توحید و عشق به حق را مستلزم بÙ‰ مهرÙ‰ نسبت به غیر او پنداشته اند. اینان محبت وعلاقه به خانواده را امری ناپسند می دانند و در فراق‏عزیزانشان، حتÙ‰ از قطره اشکی نیز دریغ می کنند. و حال اینکه عشق ورزیدن به خانواده، در سراسر زندگی اولیای الهی، تجلی باشکوهی پیدا کرده است. چنانکه در حدیثی نورانی از حضرت امام محمد باقر علیه السلام می خوانیم: إِنÙ‘ÙŽ Ø£ÙŽکÙ’رÙŽمÙŽکُمÙ’، Ø£ÙŽشÙŽدُّکُمْ‏ إِکÙ’رÙŽاماÙ‹ لِحÙŽلÙŽائِلِهِم‏ Ø› گرامÙ‰ ترین شما، کسÙ‰ است که بیشتر به همسر خود احترام بگذارد. (۱) برای درک اهمیت این موضوع نگاهی گذرا به روش و سیره پیشوای پنجمِ شیعه، حضرت باقرالعلوم علیه السلام خواهیم داشت. حسن بصرÙ‰ می گوید: روزÙ‰ به همراه یکÙ‰ از دوستانم که از اهالی بصره بود، به محضر مبارک امام محمÙ‘د باقر علیه السلام شرف حضور یافتیم. برخلاف تصور خویش، آن حضرت را در اتاقÙ‰ آراسته و مزیÙ‘ن و در حالی که بر دوش خود پارچه‏اÙ‰ به رنگ گلهاÙ‰ سرخ اندخته بود، مشاهده کردیم. ایشان محاسن مبارکشان را قدرÙ‰ کوتاه کرده و بر چشمانشان سرمه کشیده بود. (که در آن عصر در میان مردان رواج داشته است) ما مسایل خود را با آن حضرت در میان گذاشتیم و سؤالهایمان را پرسیدیم؛ پس از اینکه گفتگویمان پیایان یافت، از جا برخاستیم تا برویم .هنگام خارج شدن از منزل، امام به من فرمود: همراه با دوستت، فردا هم نزد من بیایید. و من اظهار داشتم : حتما شرفیاب خواهیم شد. چون فردا شد، با همان دوستم به خانه امام رفتیم، ولÙ‰ این بار به اتاقÙ‰ وارد شدیم که در آن، جز یک حصیر، هیچ امکاناتÙ‰ نبود و امام پیراهنÙ‰ خشن بر تن داشت. پس از آن که در حضور ایشان نشستیم ، امام به دوست من رو کرد و فرمود: اÙ‰ برادر بصرÙ‰! اتاقÙ‰ که دیروز مرا در آن دیدی، با تمام لوازم آن، برای همسرم بود. دیروز او خودش را براÙ‰ من آراسته بود و من نیز نباید بى‏تفاوت به او می بودم، بلکه مى‏بایست خودم را براÙ‰ او می آراستم. امیدوارم از آنچه دیروز مشاهده کردÙ‰، به قلبت گمان بد راه نداده باشÙ‰. دوست من عرض کرد: به خدا قسم، بدگمان شده بودم، ولÙ‰ اکنون خداوند آن بد گمانÙ‰ را از قلبم زدود و حقیقت را دریافتم.(۲) این بیان، مى‏نمایاند که علیرغم اینکه امام در قلمرو امور فردÙ‰ خود، از تجمل پرهیز می نماید ولÙ‰ در بُعد اجتماعÙ‰ و زندگÙ‰ خانوادگÙ‰، عواطف همسر و نیازهاÙ‰ روحى خانواده خویش را در نظر می گیرد و نه تنها از تجمل حلال دوری نمی گزیند بلکه گاه آن را لازم و ضروری مى‏داند. همچنین در روایتی دیگر از حکم بن عتیبه نقل شده است که: روزی به منزل امام باقر علیه السلام رفتم. ایشان را در حالÙ‰ مشاهده کردم که اتاقش آراسته و لباسش رنگین بود، من همچنان به اتاق و لباس آن حضرت خیره شده بودم که امام فرمود: اÙ‰ حکم نظرت درباره آنچه مى‏بینÙ‰ چیست؟ عرض کردم: درباره عمل شما چگونه مى‏توانم داورÙ‰ کنم (شما امام هستید و جز کار شایسته انجام نمى‏دهید)، ولÙ‰ در میان ما، تنها جوانان کم سن و سال به این صورت لباس مى‏پوشند! امام فرمود: اÙ‰ حکم! مÙŽنÙ’ حÙŽرÙ‘ÙŽمÙŽ زِینÙŽهÙŽ اللÙ‘ÙŽهِ الÙ‘ÙŽتِی Ø£ÙŽخÙ’رÙŽجÙŽ لِعِبادِه‏ (Ø£عراف/۳۲)، چه کسÙ‰ زینتهاÙ‰ خدادادÙ‰ را ممنوع ساخته است! ولÙ‰ خوب است بدانÙ‰ که این اتاق، از آن همسر من است و تازه با او ازدواج کرده‏ام و تو مى‏دانÙ‰ که اتاق ویژه خود من چگونه اتاقÙ‰ است. (۳) این اهتمام ورزیدن به احساسات وعواطف انسانی و عشق ورزیدن به خانواده تنها به همسر اختصاص ندارد، بلکه علاقه و محبت به فرزند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است، چنانکه نقل شده است گروهÙ‰ نزد امام باقرعلیه السلام شرفیاب شدند. اتفاقا در همان زمان یکÙ‰ از فرزندان خردسال امام مریض بود، به همین خاطر حضرت به گونه‏اÙ‰ نگران و ناراحت بود که آرامش نداشت. آن گروه با مشاهده این وضع با خود گفتند که اگر این کودک طورÙ‰ بشود ممکن است امام علیه السلام از روی ناراحتی کاری کند که ما از ایشان انتظار نداشته باشیم. در همین اندیشه بودند که ناگهان صداÙ‰ شیون از داخل خانه شنیده شد و دانستند که کودک جان سپرده و اطرافیان بر او مى‏گریند. بعد از لحظاتی امام باقرعلیه السلام بر خلاف آنچه انتظار داشتند با صورتÙ‰ گشاده نزد آنها آمد. میهمانان با تعجب گفتند: وقتÙ‰ که ما حال مضطرب شما را دیدیم، نگران شما شدیم! امام باقرعلیه السلام فرمود: ما دوست داریم که عزیزانمان سالم و بÙ‰ رنج و درد باشند، ولÙ‰ زمانÙ‰ که امر  خداوند سر رسید و تقدیر الهی محقق شد، خواست خداوند را مى‏پذیریم و در برابر مشیت او تسلیم و راضÙ‰ هستیم. (۴) از این روایت شریف می توان به روشنی دریافت که برخوردارÙ‰ از روحیه تسلیم و رضا به معناÙ‰ کنار نهادن احساسات وعواطف انسانی و نادیده گرفتن منزلت همسر وفرزندان نمی باشد، بلکه ابراز عواطف و محبت ورزیدن به  خانواده در جاÙ‰ خود بایسته است، چراکه ریشه در فطرت پاک بشر دارد.   پی نوشتها: ۱. من لا یحضره الفقیه، ج‏۳، ص۵۰۶Ø› وسائل الشیعه، ج‏۲۱، ص۳۱۱. ۲. کافÙ‰، ج ۶، ص ۴۴۸Ø› بحارالا نوار، ج ۴۶، ص ۲۹۳. ۳. کافÙ‰، ج ۶، ص ۴۴۶Ø› بحارالا نوار، ج ۴۶، ص ۲۹۲. ۴. کافی ج‏۳، ص۲۲۶Ø› وسائل الشیعه، ج‏۳، ص۲۷۶.    تبیان