با دنیا مثل بیت المال رفتار کنیم

          «لِکÙŽیÙ’لÙŽا تَأْسÙŽوÙ’ا عÙŽلÙŽÙ‰ مÙŽا فÙŽاتÙŽکُمÙ’ وÙŽ لÙŽا تÙŽفÙ’رÙŽحُوا بِمÙŽا آتÙŽاکُمÙ’ وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ لÙŽا یُحِبُّ کُلÙ‘ÙŽ مُخÙ’تÙŽالٍ فÙŽخُور» (الحدید، ۲۳) تا بر آنچه از دست ‏شما رفته اندوهگین نشوید و به سبب آنچه به شما داده است ‏شادمانÙ‰ نکنید و خدا هیچ خود پسند فخر فروشÙ‰ را دوست ندارد. در انتهای آیه ذکر شده، به مختال اشاره کرده استØ› مختال به معنÙ‰ متکبر است، زیرا تکبر از خیال فضیلت، و پندار برترÙ‰ بر دیگران پیدا مÙ‰ ‏شود . تنها کسÙ‰ گرفتار این حالات مى‏ شود که مست ناز و نعمت گردد، ولÙ‰ وجود آفات و مصائب براÙ‰ آنها که قابل بیدارÙ‰ و هدایتند این مستÙ‰ و آثار آن را از بین مÙ‰ ‏برد. افراد با ایمان با توجه به اصل فوق هنگامÙ‰ که به نعمتÙ‰ از سوÙ‰ خدا مÙ‰ ‏رسند خود را امانتدار او مى‏ دانند، نه از رفتن آن غمگین مى‏ شوند نه از داشتن آن مست و مغرور، در حقیقت آنها خود را همچون مسئولان بیت المال مى‏ دانند که یک روز اموال زیادÙ‰ را دریافت، و روز دیگر هزاران هزار پرداخت مÙ‰ ‏کنند، نه از دریافتش ذوق زده مÙ‰ ‏شوند و نه از پرداختش غمگین. و چه تعبیر جالبÙ‰ دارد امیر مومنان علÙ‰ علیه السلام در باره همین آیه آنجا که می فرمایند: تمام زهد در میان دو جمله از قرآن است، آنجا که خداوند متعال مى‏فرماید:لِکÙŽیÙ’لÙŽا تَأْسÙŽوÙ’ا عÙŽلÙŽÙ‰ مÙŽا فÙŽاتÙŽکُمÙ’ وÙŽ لÙŽا تÙŽفÙ’رÙŽحُوا بِمÙŽا آتÙŽاکُمÙ’ تفسیر (نمونه، ج‏۲۳، ص: ۳۶۷) این براÙ‰ آن است که به خاطر آنچه از دست داده‏ اید غمگین نشوید، و به آنچه خدا به شما داده دلبسته و مغرور نباشید، بنا بر این هر کس بر گذشته تاسف نخورد و به آنچه در دست دارد دلبسته نباشد، زهد را از هر دو طرف در اختیار گرفته است. ( نهج البلاغه، حکمت ۴۳۹ )

مگر می شود خوشحال یا ناراحت نشد؟

نکته ای که قابل ذکر است این می باشد که؛ منظور از «تَأْسÙŽوÙ’ا» صرف ناراحتی نمی ‌باشد. معلوم است که انسان وقتی با مصیبتی مواجه می‌ گردد، کسی یا چیزی را از دست می ‌دهد، ناراحت می ‌شود. بلکه دلبستگی انسان به هر چیزی به غیر از خدا آن قدر زیاد است که وقتی آن را از دست می‌ دهد، دچار ناراحتی توØ£م با یØ£س می ‌گردد! گمان می‌ کند چون چنین مصیبتی به او اصابت کرده است، دیگر همه ‌ی دنیا برایش تیره و تار شده و هیچ آینده و امیدی ندارد! و منظور از «تÙŽفÙ’رÙŽحُوا» در قبال نعمت ‌هایی که خدا می ‌دهد نیز صرف خوشحالی نمی ‌باشد، معلوم است که انسان فقیر، نیازمند و گرفتار، از گشایش و به دست آوردن و رفع نیاز خوشحال می ‌شود. این احساس را نیز خدا در وجود انسان قرار داده است که ضمن برخور داری از امید و انگیزه، شاکر نیز باشد و اگر خوشحال نشود که نمی‌ تواند شاکر باشد. اما، یک عده هستند که وقتی نعمتی به آنان عطا می ‌شود، گمان می ‌کنند کهØ› اولاÙ‹ دیگر هیچ نیاز و دغدغه‌ای ندارند و بالتبع طغیان می‌ کنند (کÙŽلÙ‘ÙŽا إِنÙ‘ÙŽ الْإِنسÙŽانÙŽ لÙŽیÙŽطÙ’غÙŽÙ‰ * Ø£ÙŽن رÙ‘ÙŽآهُ اسÙ’تÙŽغÙ’نÙŽÙ‰: چنین نیست، بلکه حقاÙ‹ که انسان سرکشÙ‰ مÙ‰ ‏کند * همین که خود را بى‏ نیاز پندارد) (علق، ۶-۷) ثانیاÙ‹ گمان می ‌کنند که این نعمت پایدار است و دیگر هیچ عاملی نمی ‌تواند آن را ضایع نموده و یا از دستش خارج نمایدØ› از این رو «فرحناک» می‌ گردند. لذا حق تعالی متذکر می‌ گردد که این چنین فرحناک نشوید، چرا کهØ› اولاÙ‹ شما نیازها و گرفتاری ‌های دیگری هم دارید که مانع از فرحناکی شما می‌گردد و نباید با یک نعمت آنها را فراموش کنید. ثانیاÙ‹ بدانید که این نعمت نیز پایدار و ابدی نیست، بلکه اجلی دارد و به موقع‌ اش از دست می ‌رود. بنابر این مومنین به وقت اصابت یک مصیبت (خیر یا شرÙ‘)، نه مØ£یوس می ‌شوند و نه فرحناک، چرا که می ‌دانند همه چیز فانی است به غیر از خدا و می ‌گویند ما از خدا هستیم و بازگشتمان نیز به سوی اوست: «Ø£لÙ‘ÙŽذِینÙŽ إِذÙŽا Ø£ÙŽصÙŽابÙŽتÙ’هُم مُّصِیبÙŽهÙŒ قÙŽالُواÙ’ إِنÙ‘ÙŽا لِلÙ‘هِ وَإِنÙ‘ÙŽا إِلÙŽیÙ’هِ رÙŽاجِعونÙŽ» (البقره، ۱۵۶) مومنین همان کسانÙ‰ (هستند) که چون مصیبتÙ‰ به آنان برسد مى‏گویند ما از آن خدا هستیم و به سوÙ‰ او باز مى‏گردیم. چنانچه در جهان ‌بینی توحیدی و اسلامی، به غیر از خداوند باقی، همه چیز فانی است و به غیر از او که هدف و غایت است، همه چیز وسیله و ابزار است، لذا به دست آوردن یا از دست دادن ابزار، یØ£س یا فرحناکی توØ£م با تفخر، تکبر و بخل ندارد. منبع:تبیان