از تغییر دکوراسیون تا خرج های پرطمطراق نوروزی

نودیها:می رسد بوی بهار! و زندگی، مصرÙ‘انه، نیازی شدید به تحوÙ‘ل را می طلبد. چرا که نه؟! باید تغییر کرد، باید نو شدØ› کهنگی ها را دور ریخت و به جای آن، لباسی نو پوشیدØ› امÙ‘ا...

گاهی نو شدن نیز کهنه می شود و نیاز است نو شدن های قدیمی را دور بریزیم و طرحی نو دراندازیم. متØ£سÙ‘فانه هر ساله و همزمان با وزش نسیم نو شدن طبیعت، بعضی هایمان عادت کرده ایم که باید سراغ لیست خریدمان برویم و تا آنجا که جیبمان اجازه می دهد همه چیز را تغییر دهیم. از دکوراسیون منزل گرفته تا مسافرت های دکوری و بی فایده یا کم فایده و خرج های پُرطمطراق دیگر! این ها، همه و همه نشان از عادتمان به اسراف دارد. بلهØ› اسراف! قبل از اینکه ادامه لیست خریدها و هزینه های نوروزی تان را تکمیل کنید، لحظاتی را با ما تا دل آیات و روایات در مورد اسراف همراه شوید...

تولÙ‘د اسراف

مهمترین کار، قبل از تطبیق زندگی با مفاهیم ایده آل سبک زندگی دینی، شناختن مفاهیم دینی مورد نظر است. ابتدا باید بفهمیم که اسراف چیست و چرا و چگونه متولÙ‘د شده است؟ همزمان با خلقت دنیا و هبوط انسان، به عنوان موجودی مختار در این کره خاکی، مقوله اسراف نیز تعریف شد. ما اسراف را اینگونه تعریف می کنیم: مادیÙ‘ات، ذاتاÙ‹ در حال استهلاک و نابودی هستند. قرآن کریم می فرماید: کُلُّ مÙŽنÙ’ عÙŽلÙŽیÙ’ها فانٍ* وÙŽ یÙŽبÙ’قى‏ وÙŽجÙ’هُ رÙŽبِّکÙŽ ذُو الÙ’جÙŽلالِ وÙŽ الْإِکÙ’رام‏؛ هر چه برزمین‏ است فانÙ‰ ‏شونده است و ذاتِ باشکوه و ارجمند پروردگارت باقÙ‰ خواهد ماند. (الرحمنØ› ۲۶-۲۷)  از نگاه فلسفی، همه مادیÙ‘ات در حال از بین رفتن هستند. حتÙ‘ی زمان نیز، از این قاعده مستثنی نیست. زمان، موجودی است که هر لحظه به وجود می آید و در همان لحظه کاملاÙ‹ از بین رفته و لحظه بعدی به وجود می آید. لذا زمان، یکی از مهمترین دارایی هایی است که استفاده از آن ضروری است. شاید این آیه شریفه سوره مبارکه عصر نیز بیانگر همین مطلب باشد که می فرماید: إِنÙ‘ÙŽ الْإِنÙ’سانÙŽ لÙŽفی‏ خُسÙ’رØ› که واقعاÙ‹ انسان دستخوشِ زیان است. (عصرØ› ۲) عمر انسان، متشکÙ‘ل از لحظه هایی است که به وجود می آیند و همان لحظه از بین می روندØ› لذا اگر به وسیله ایمان و عمل صالح استفاده نشوند، هدر رفته اندØ› و این، یعنی اسراف در زمان!

غنیمت های دنیا

فرصت فراغتی که در نوروز به دست می آید همانند یک هندوانه در بسته است که از ابتدا نمی توان گفت خوب است یا بد! بلکه در زمان فرارسیدن تک تک لحظات آن، مشخÙ‘ص خواهد شد که چگونه است. نوروز هم، مانند بقیه عُمر، مجموعه ای است از لحظات فراوان و ارزشمند. پیامبر خدا ما را توصیه می کند: اِغتÙŽنِمÙ’ خÙŽمسا قÙŽبلÙŽ خÙŽمسٍ : حÙŽیاتÙŽکÙŽ قبلÙŽ مÙŽوتِکÙŽ، و صِحÙ‘ÙŽتÙŽکÙŽ قÙŽبلÙŽ سُقمِکÙŽ، و فÙŽراغÙŽکÙŽ قبلÙŽ شُغلِکÙŽ، و شÙŽبابÙŽکÙŽ قÙŽبلÙŽ هÙŽرÙŽمِکÙŽ، و غÙŽناØ¡ÙŽکÙŽ قبلÙŽ فÙŽقرِکÙŽØ› پنج چیز را پیش از پنج چیز غنیمت شمار: زندگیت را پیش از مردنت، و تندرستیت را پیش از بیماریت، و فراغت و آسایشت را پیش از گرفتار شدنت، و جوانیت را پیش از پیر شدنت، و توانگریت را پیش از نیازمندیت. (کنز العمÙ‘ال : ۴۳۴۹۰)  قرآن کریم، نیز به تحلیل نعمت عُمر انسان پرداخته و می فرماید: وÙŽ مÙŽنÙ’ نُعÙŽمِّرÙ’هُ نُنÙŽکِّسÙ’هُ فِی الÙ’خÙŽلÙ’قِ Ø£ÙŽ فÙŽلا یÙŽعÙ’قِلُون‏؛ و هر که را عمر دراز دهیم، او را در خلقت دچار اُفÙ’ت مى‏کنیمØ› آیا نمى‏ اندیشند؟ (یسØ› ۶۸) هدر دادن هر یک از این غنایم، خسارتی حسرت آور خواهد بود. حسرتی از جنس حسرت پاییز بر بهار!

نازیبایی های اسراف

همه ما امانتدار نعمتهایی هستیم که خداوند متعال به ما ارزانی کرده است. هرگونه هدر دادن آنها به معنای خیانت در امانتی است که مØ£مور به استفاده صحیح از آن شده ایم. در دنیایی که بسیاری از افراد، از فقر رنج می برند و گاهی شاید به نان شب خود نیز محتاجند، زشت است به هر بهانه ای، داشته های خود را قدر ندانسته و آنها را هدر دهیم. قرآن کریم می فرماید: کÙŽذلِکÙŽ زُیِّنÙŽ لِلÙ’مُسÙ’رِفینÙŽ ما کانُوا یÙŽعÙ’مÙŽلُونÙŽØ› این گونه براÙ‰ اسرافکاران آنچه انجام مى‏دادند زینت داده شده است.(یونسØ› ۱۲)  شیطان برای درست جلوه دادن اسراف، دست به کار می شود و اسرافکاران نیز به واسطه نقص ایمانی خود، مجذوب و همراه وسوسه های توجیهی و تزیین کننده او می شوند و همچون برادری برای شیطان، با او همراهی می کنند. چنانکه قرآن کریم می فرماید: إِنÙ‘ÙŽ الÙ’مُبÙŽذِّرینÙŽ کانُوا إِخÙ’وانÙŽ الشÙ‘ÙŽیاطین‏ وÙŽ کانÙŽ الشÙ‘ÙŽیÙ’طانُ لِرÙŽبِّهِ کÙŽفُوراÙ‹Ø› چرا که اسرافکاران برادران شیطانهایند و شیطان، همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است. (اسراØ¡Ø› ۲۷) تعویض دکوراسیون و مبلمان و خرید اقلام غیر ضروری و صرفاÙ‹ لوکس که فقط از سر هوس و چشم و هم چشمی است، نمونه ای از مصادیقی است که قبل از ایÙ‘ام نوروز افراد زیادی را در دام خود گرفتار کرده و به سمت اسراف می کشاند.

میانه روی مصرف

بهترین راه برای در امان ماندن از همراهی با شیطان، در پیش گرفتن راه میانه است. چنانکه قرآن می فرماید: وÙŽ الÙ‘ÙŽذینÙŽ إِذا Ø£ÙŽنÙ’فÙŽقُوا لÙŽمÙ’ یُسÙ’رِفُوا وÙŽ لÙŽمÙ’ یÙŽقÙ’تُرُوا وÙŽ کانÙŽ بÙŽیÙ’نÙŽ ذلِکÙŽ قÙŽواماÙ‹Ø› و کسانى‏اند که چون انفاق کنند، نه ولخرجÙ‰ مÙ‰ ‏کنند و نه تنگ مى‏ گیرند، و میان این دوروش‏ حدÙ‘ وسط را بر مى‏ گزینند. (فرقانØ› ۶۷)  خرج خانواده، از موارد نفقه واجب است، امÙ‘ا نباید در ایÙ‘ام خرید نوروزی دچار ولخرجی و اسراف شد. در منطق دینی، اسراف، برای خود مُسرف نیز زیانبار است. امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: لÙŽیÙ’سÙŽ فِیمÙŽا Ø£ÙŽصÙ’لÙŽحÙŽ الÙ’بÙŽدÙŽنÙŽ إِسÙ’رÙŽاف... إِنÙ‘ÙŽمÙŽا الْإِسÙ’رÙŽافُ فِیمÙŽا Ø£ÙŽفÙ’سÙŽدÙŽ الÙ’مÙŽالÙŽ وÙŽ Ø£ÙŽضÙŽرÙ‘ÙŽ بِالÙ’بÙŽدÙŽن‏؛ در آنچه بدن را سالم نگه مى‏ دارد اسراف نیست ... بلکه اسراف در چیزهایÙ‰ است که مال را از بین ببرد و به بدن صدمه بزند. (کافی(ط-الاسلامیه) ج ۴ ، ص ۵۴ ، ح ۱۰)  اثر اسراف در موادÙ‘ غذایی، بیماری و از بین رفتن سلامتی بدن است. پُرخوری، تنوÙ‘ع خوراکیها در یک وعده و امثال این بی برنامگی و ولنگاری در مصرف موادÙ‘ غذایی، باعث از بین بردن کارایی دستگاه گوارش و پیرو آن به هم ریختن تنظیمات قسمتهای مختلف بدن می شود. 

نتیجه اینکه

نوروز و اوقات فراغت و دورهم بودن هایش، غنیمتی از بهترین غنایم این دنیاست. اسراف در زمان و بقیه نعمتها نه تنها زیبا نیستØ› بلکه به معنای افتادن در دام هلاکت مال و معنویÙ‘ت است ... بهار می گوید نو شویمØ› امÙ‘ا نوشدنی تازه! نوشدنی که در آن اسراف نباشد...  تبیان