قصÙ‘ه ی پر غصÙ‘ه ای که خون به پا می کند

نودیها:عدالت، صفتی است که مورد قبول همه است. امÙ‘ا آنچه مهم است، شناخت دقیق حقیقت آن و نحوه اجرای آن است. شخصیÙ‘ت امیرالمؤمنین (علیه السلام) تجسÙ‘م همه صفات عالی انسانی و الهی استØ› امÙ‘ا عدالت امیر المؤمنین از هر ویژگی دیگری برجسته‌تر می نماید.

امیر المؤمنین علی علیه السلام، به گونه ای عدالت را مجسÙ‘م کردند که به واسطه آن، بهترین دوستان و سخت ترین دشمنان علی، پدیدار شدند و بالØ£خره، آن دشمنی که علی را از مردم گرفت، جهل بود و جهل! ورنه همگان از عدالتش بهره می بردند.

برکات عدالت

إِنÙ‘ÙŽ اللÙ‘ÙŽهÙŽ یَأْمُرُ بِالÙ’عÙŽدÙ’ل‏؛ در حقیقت، خدا به دادگرÙ‰ فرمان می دهد. (نحلØ› ۹۰)‏ نفع همگانی، در گرو استقرار عدالت استØ› لذا امام علی (علیه السلام) می فرمایند: فَإِنÙ‘ÙŽ فِی الÙ’عÙŽدÙ’لِ سÙŽعÙŽهÙ‹ وÙŽ مÙŽنÙ’ ضÙŽاقÙŽ عÙŽلÙŽیÙ’هِ الÙ’عÙŽدÙ’لُ فÙŽالÙ’جÙŽوÙ’رُ عÙŽلÙŽیÙ’هِ Ø£ÙŽضÙ’یÙŽق‏؛ در عدالت، گشایش است و آن که عدالت را برنتابد، ستم را سخت‏تر یابد. (نهج البلاغهØ› خطبه۱۵) پسØ› تنها، کسانی مخالف عدالتند که به دنبال نفع ویژه و بیشتر برای خود، حتÙ‘ی با پایمال شدن منافع عمومی (بیت المال) هستند. در همین راستا، دشمنان امام علی (علیه السلام) تعریف می شوند و لذا روشن می شود که، منطق امیرالمؤمنین (علیه السلام) خیرخواه همه مردم و نه طبق میل قشر خاصÙ‘ی است.

جنگ برای عدالت

اهمیÙ‘ت عدالت تا جایی است که برای به وجود آوردن و دفاع از آن، هیچ حد و مرزی نیست. حضرت علی (علیه السلام) در نکوهش هر کس به جهاد نرود می ‌فرمایند: وÙŽ أُدِیلÙŽ الÙ’حÙŽقُّ مِنÙ’ه‏ بِتÙŽضÙ’یِیعِ الÙ’جِهÙŽادِ وÙŽ سِیمÙŽ الÙ’خÙŽسÙ’فُ وÙŽ مُنِعÙŽ الÙ’نِّصÙ’فØ› و با رها کردن جهاد، حقÙ‘ از او روÙ‰ گردان، به خوارÙ‰ محکوم و از عدالت محروم می شود. (همانØ› خطبه۲۷) دشمنان عدالت علی، بالØ£خره نه در میدان نبرد، که در محراب عبادت بر او تیغ کشیدند. و چه نادان است کسی که با عدالت، چنین به پیکار می پردازد! چون نادانسته، عدالت را پیروز، اعلان کرده است.

نبرد جهل و عدالت

وقتی حکومت را به دست گرفت، دلیل قبول حکومت را چنین بیان داشت: Ø£ÙŽیÙ‘ÙŽتُهÙŽا النُّفُوسُ الÙ’مُخÙ’تÙŽلِفÙŽهُ وÙŽ الÙ’قُلُوبُ الÙ’مُتÙŽشÙŽتِّتÙŽهُ الشÙ‘ÙŽاهِدÙŽهُ Ø£ÙŽبÙ’دÙŽانُهُمÙ’ وÙŽ الÙ’غÙŽائِبÙŽهُ عÙŽنÙ’هُمÙ’ عُقُولُهُمÙ’ Ø£ÙŽظْأَرُکُمÙ’ عÙŽلÙŽÙ‰ الÙ’حÙŽقِّ وÙŽ Ø£ÙŽنÙ’تُمÙ’ تÙŽنÙ’فِرُونÙŽ عÙŽنÙ’هُ نُفُورÙŽ الÙ’مِعÙ’زÙŽÙ‰ مِنÙ’ وÙŽعÙ’وÙŽعÙŽهِ الْأَسÙŽدِ هÙŽیÙ’هÙŽاتÙŽ Ø£ÙŽنÙ’ أُطÙ’لِعÙŽ بِکُمÙ’ سÙŽرÙŽارÙŽ الÙ’عÙŽدÙ’لِ Ø£ÙŽوÙ’ أُقِیمÙŽ اعÙ’وِجÙŽاجÙŽ الÙ’حÙŽق‏؛ اÙ‰ مردم رنگارنگ، با دل هاÙ‰ پریشان و ناهماهنگ! تن‏ هاشان عیان، خردهاشان از آنان نهان! در شناخت حقÙ‘، شما را مى‏پرورانم همچون دایه ‏اÙ‰ مهربان، و شما از حقÙ‘ مÙ‰ ‏رمید، چون بزغالگان از بانگ شیر غرÙ‘ان! هیهات که به یارÙ‰ شما تاریکÙ‰ را از چهره عدالت بزدایم، و کجÙ‰ را که در حقÙ‘ راه یافته راست نمایم. (همانØ› خطبه۱۳۱) انسانیÙ‘ت به قیافه و شکل انسان داشتن نیستØ› بلکه بُروز عقل و بصیرت انسان است که او را به مقام حقیقی انسان می رساند. معلوم است که با جمعیÙ‘ت جاهلان، نمی توان عدالت را گستراند، حتÙ‘ی اگر امیرالمؤمنین (علیه السلام) حاکم باشد! اصلی ترین دشمن عدالت علوی، نه ظلم ظالمان و غارت ویژه خواران، بلکهØ› جهل مردم آن زمان (و هر زمان) است. و این قصÙ‘ه پُر غُصÙ‘ه و جانکاه، عاقبت، قتل مرتضی به دست جهل را در پی داشت. تا جهل هست، مÙŽرکب ظلم نیز می تازد.

ضربت عدالت علوی بر دل تاریخ

هنوز که هنوز است ضربه شÙŽست عدالت علی(علیه السلام) در حکومتش، وِرد زبانهاست و همه از آن همه انصاف می گویند. جایی که در جواب برادرش عقیل، آهن گداخته را به او فهماند، یا آنگاه که زیاده خواهی طلحه و زبیرها را رد کرد و فرمود: وÙŽ إِنÙ‘ÙŽ Ø£ÙŽوÙ‘ÙŽلÙŽ عÙŽدÙ’لِهِمÙ’ لÙŽلÙ’حُکÙ’مُ عÙŽلÙŽÙ‰ Ø£ÙŽنÙ’فُسِهِمÙ’ وÙŽ إِنÙ‘ÙŽ مÙŽعِی لÙŽبÙŽصِیرÙŽتِی مÙŽا لÙŽبÙ‘ÙŽسÙ’تُ وÙŽ لÙŽا لُبِّسÙŽ عÙŽلÙŽیÙ‘Ø› نخستین گام که باید در راه عدالت بردارند، آن است که خود را محکوم شمارند. همانا، حقیقت بینÙ‰ من، با من همراه است، نه حق را از خود پوشیده داشته ‏ام و نه بر من پوشیده بوده است. (همانØ› خطبه۱۳۷) حتÙ‘ی دشمنان امام نیز از دایره عدلش خارج نشدندØ› چنانکه بعد از ضربت خوردن به فرق مبارک نیز، از رعایت عدالت در حق ضارب خویش غافل نبودند! البتÙ‘ه این، دستور قرآن کریم است: وÙŽ لا یÙŽجÙ’رِمÙŽنÙ‘ÙŽکُمÙ’ شÙŽنÙŽآنُ قÙŽوÙ’مٍ عÙŽلى‏ Ø£ÙŽلاÙ‘ÙŽ تÙŽعÙ’دِلُوا اعÙ’دِلُوا هُوÙŽ Ø£ÙŽقÙ’رÙŽبُ لِلتÙ‘ÙŽقÙ’وى‏؛ و البتÙ‘ه نباید دشمنىِ گروهÙ‰ شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت کنید که آن به تقوا نزدیکتر است، و از خدا پروا دارید. (مائدهØ› ۸)

کلام آخر

هنوز هم، همه به دنبال عدالت علی هستند. هنوزØ› به دنبال مردی می گردند که همچون علی (علیه السلام)، مهربانی را برای همه انسانها بخواهد. هنوز همه منتظرند... Ø£ینÙŽ المُعÙŽدُّ لِقÙŽطعِ دابِرِ الظÙ‘لÙŽمهِ (دعای ندبه) تبیان