عصر امامهفتم ، عصر پیچیدگیها

اسلام مووی - کتاب

همه ائمه اطهار علیهم السلام به استثنای وجود مقدس حضرت حجت(عج) که در قید حیات هستندØ› هیچ کدام از آنها با مرگ طبیعی از دنیا نرفته اند، و این از مفاخر بزرگ آنهاست. اگر ما به حضرت سیدالشهداØ¡ علیه السلام می گوییم شهید معنایش این نیست که ائمه دیگر ما شهید نشده اند.اینجا این سخن به میان می آید که سایر ائمه علیهم السلام چرا شهید شدند؟ آنها که تاریخ نشان نمی دهد که در مقابل دستگاه های جور زمان خودشان قیام کرده و شمشیر کشیده باشند. ظاهرشان نشان می دهد که روششان با امام حسین علیهم السلام متفاوت بوده است. چرا امام کاظم علیه السلام شهید بشوند؟

مشروح مطلب در ادامه

جواب این است که اشتباه است اگر خیال کنیم روش سایر ائمه علیهم السلام با روش امام حسین علیه السلام در این جهت اختلاف و تفاوت داشته است. تاریخ خلافش را نشان می دهد و قرائن و دلایل همه بر خلاف است. هیچ وقت مÛ†من واقعی تا چه رسد به مقام مقدس امام امکان ندارد که با دستگاه ظلم زمان خودش سازش کند و واقعا بسازدØ› بلکه همیشه مبارزه می کند. تفاوت در شکل مبارزه است یک وقت مبارزه علنی است یک وقت مبارزه هست ولی نه بصورت شمشیر کشیدن. این است که مقتضیات زمان در شکل مبارزه می تواند تØ£ثیر گذار باشد.(البته در اصل مبارزه تØ£ثیر ندارد) سازش با ظلم هیچ زمانی و در هیچ مکانی و به هیچ شکل جایز نیست. تاریخ ائمه علیهم السلام عموما حکایت می کند که همیشه در حال مبارزه بوده اند. روی این حساب همه ائمه اطهار علیهم السلام این افتخار را دارند که در زمان خودشان با هیچ خلیفه جوری سازش نکردند. اگر مقاومت ائمه اطهار علیهم السلام در مقابل اینها نبود و اگر نبود که آنها فسقها و انحرافهای آنان را برملا می کردند و غاصب بودن آنها را به مردم گوشزد می نمودند، امروز ما هارون و مخصوصا مØ£مون را در ردیف قدیسین می شمردیم. اینکه موسی بن جعفر علیهما السلام شهید شده است از مسلمات تاریخ است و هیچ کس انکار نمی کند.

احساس خطر از نفوذ یک شخصیت

وجود امام بگونه ای بود که خلفا از طرف ایشان احساس خطر می کردند. برای اینکه به موقعیت اجتماعی امام کاظم علیه السلام حسادت می ورزیدند و احساس خطر می کردند با اینکه امام هیچ در مقام قیام نبود واقعا کوچکترین اقدامی نکرده بود برای آنکه انقلابی بپا کند (انقلاب ظاهری) اما آنها تشخیص می دادند که اینها انقلاب معنوی و انقلاب عقیدتی بپا کرده اند.

هارون وقتی تصمیم می گیرد که ولایتعهدی را برای پسرش تثبیت کند علما و برجستگان شهر را دعوت می کند  که همه امسال بیایند مکه آنجا یک کنگره عظیم تشکیل می دهد تا از همه بیعت بگیرد فکر می کند مانع این کار کیست؟ آن کسی که اگر باشد و چشم ها به او بیفتد این فکر برای افراد پیدا می شود که آن که لیاقت برای خلافت دارد او کیست؟ موسی بن جعفر علیهماالسلام.

وقتی که می آید مدینه دستور می دهد امام را بگیرند... چرا هارون این کار را می کند؟ چون می خواهد برای ولیعهد بیعت بگیرد. موسی بن جعفر علیهماالسلام که قیامی نکرده است، اما اصلا وضع او وضع دیگری است وضع او حکایت می کند که هارون و فرزندانش غاصب خلافتند. هارون صله می داد پول های گزاف می فرستاد به خانه این و آن از پنج هزار دینار زر سرخ چهار هزار دینار و غیره. مØ£مون می گوید: ما گفتیم لابد پولی که برای این مردی که اینقدر برایش احترام قائل است می فرستد خیلی زیاد خواهد بود. کمترین پول را برای او فرستادØ› دویست دینار. باز من رفتم سÛ†ال کردم. هارون گفت: مگر نمی دانی اینها رقیب ما هستند. سیاست ایجاب می کند که اینها همیشه تنگدست باشند و پول نداشته باشند زیرا اگر زمانی امکانات اقتصادی شان زیاد شود یک وقت ممکن است که صد هزار شمشیر علیه پدر تو قیام کند.

از اینجا می توان فهمید که نفوذ معنوی ائمه ی شیعه چقدر بوده است. آنها نه شمشیر داشتند و نه تبلیغات، ولی دل ها را داشتند. در میان نزدیکترین افراد دستگاه هارون شیعیان وجود داشتند...هارون از چه می ترسید؟ از جاذبه حقیقت. تبلیغ که همه اش زبان نیست، تبلیغ زبان اثرش بسیار کم استØ› تبلیغ، تبلیغ عمل است. آن کسی که با موسی بن جعفر علیهماالسلام یا با آباØ¡ کرامش و یا با اولاد طاهرینش روبرو می شد و مدتی با آنها بود اصلا حقیقت را در وجود آنها می دید و می دید که واقعا خدا را می شناسد واقعا هر چه می کنند برای خدا و حقیقت است.

تبلیغ و افشاگری خردمندانه

حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام قضایا را می گفتند منتها تقیه می کردند یعنی طوری عمل می کردند که تا حد امکان مدرک به دست طرف نیفتد. روزی هارون برای یک سفری که می خواست به مکه برود لوازم حمل و نقل صفوان جمال را خواست. قراردادی با او بست برای کرایه لوازم. ولی صفوان شیعه و از اصحاب امام کاظم علیه‌السلام است. روزی آمد خدمت امام و اظهار کرد و یا قبلا به امام عرض کرده بود که من چنین کاری کرده ام.

حضرت فرمود: چرا شترهایت را به این مرد ظالم ستمگر کرایه دادی؟ گفت: من که به او کرایه دادم برای سفر معصیت نبود. فرمود: پول هایت را گرفته ای با نه؟ یا لااقل پس‌کرایه هایت مانده یا نه؟ بله مانده، فرمود: به دل خودت یک مراجعه ای بکن الان که شترهایت را به او کرایه داده ای آیا ته دلت علاقه مند است که لااقل هارون این قدر در دنیا زنده بماند که برگردد و پس‌کرایه تو را بدهد؟ گفت: بله. فرمود: تو همین مقدار راضی به بقای ظالم هستی و همین گناه است. صفوان بیرون آمد یک وقت خبردار شدند که صفوان تمام این کاروان را یکجا فروخته است. خبر به هارون دادند گفت: حاضرش کنید. گفت: قضیه از چه قرار است؟ گفت: من دیگر پیر شده ام دیگر این کار از من ساخته نیست. هارون گفت: راستش را بگو چرا فروختی؟ من می دانم موسی بن جعفر علیهماالسلام خبردار شده که تو شترها را به من کرایه داده ای و به تو گفته این کار خلاف شرع است.

مقاومتی مثال‌زدنی

در آخرین روزهایی که امام کاظم علیه‌السلام در زندان بود و تقریبا یک هفته بیشتر به شهادت امام باقی نمانده بودØ› هارون یحیی برمکی را نزد امام فرستاد و با یک زبان بسیار نرم به او گفت: از طرفی من به پسر عمویم سلام برسانید و به او بگویید بر ما ثابت شده که شما گناهی نداشته اید ولی من قسم خوردم و نمی توانم آنرا بشکنم قسم خوردم که تا تو اعتراف نکنی و از من تقاضای عفو ننمایی تو را آزاد نکنم هیچ کس هم لازم نیست بفهمد همین قدر در حضور همین یحیی اعتراف کن... حال روح مقاوم را ببینید چرا اینها شهید می شدند؟ در راه ایمان و عقیده شان شهید می شدند. جوابی که به یحیی داد این بود که فرمود: «به هارون بگو از عمر من دیگر چیزی باقی نمانده است همین» که بعد از یک هفته آقا را مسموم کردند.

منبع: مرتضی مطهری، سیری در سیره ائمه اطهار علیهم‌السلام، ص 147 تا ص 164  .

عصر امام‌هفتم، عصر پیچیدگی‌ها!

به قلم رهبر انقلاب

________________________________________

سÙ‰‏ و پنج‏ساله‌ی دوران امامت حضرت ابÙ‰ الحسن موسÙ‰‏ بن‏ جعفر (علیه السÙ‘لام) یعنی از 148 تا 183 هجرÙ‰  یکÙ‰ از مهم‏ترین مقاطع زندگÙ‰‏نامه ائمه (علیهم ‏السÙ‘لام) است. دو تن از مقتدرترین سلاطین بنÙ‰ عباس- منصور و هارون- و دو تن از جبÙ‘ارترین آنان- مهدÙ‰ و هادÙ‰- در آن حکومت مÙ‰‏کردند.

________________________________________

بسÙ‰ از قیام ها و شورش ها و شورشگرها در خراسان، در افریقیه، در جزیره‏Ù‰ موصل، در دیلمان و جرجان، در شام، در نصیبین، در مصر، در آذربایجان و ارمنستان و در اقطارÙ‰ دیگر، سرکوب و منقاد گردیده و در ناحیه‏Ù‰ شرق و غرب و شمال قلمرو وسیع اسلامÙ‰، فتوحات تازه و غنایم و اموال وافر، بر قدرت و استحکام تخت عباسیان افزوده بود.

جریان هاÙ‰ فکرÙ‰ و عقیدتÙ‰ در این دوران، برخÙ‰ به اوج رسیده و برخÙ‰ زاده شده و فضاÙ‰ ذهنÙ‰ را از تعارضات، انباشته و حربه‏اÙ‰ در دست قدرت ‏مداران و آفتÙ‰ در هوشیارÙ‰‏ اسلامÙ‰ و سیاسÙ‰ مردم گشته و میدان را بر عÙŽلÙŽم‏دارانِ صحنه‏Ù‰ معارف اصیل اسلامÙ‰ و صاحبان دعوت علوÙ‰، تنگ و دشوار ساخته بود.

شعر و هنر، فقه و حدیث و حتّى زهد و ورع، در خدمت ارباب قدرت درآمده و مکمل ابزار زر و زور آنان گشته بود. در این دوران، دیگر نه مانند اواخر دوران بنÙ‰ امیه و نه همچون ده‏ساله‏Ù‰ اول دوران بنÙ‰ عباس و نه شبیه دوران پس از مرگ هارون که در هریک، حکومت مسلط وقت، به نحوÙ‰ تهدید مÙ‰‏شدØ› تهدیدÙ‰ جدÙ‰ دستگاه خلافت را نمÙ‰‏لرزاند و خلیفه را از جریان عمیق و مستمر دعوت اهل بیت (علیهم ‏السÙ‘لام) غافل نمÙ‰‏ساخت.

در این دوران، تنها چیزÙ‰ که مÙ‰‏توانست مبارزه و حرکت فکرÙ‰ و سیاسÙ‰ اهل بیت (علیهم‏ السÙ‘لام) و یاران صدیق آنان را مجال رشد و استمرار بخشد، تلاش خستگÙ‰‏ناپذیر و جهاد خطیر آن بزرگواران بود و توسل به شیوه‏Ù‰ الهÙ‰ «تقیه». و بدین ترتیب است که عظمت حیرت‏آور و دهشت‏انگیز جهاد حضرت موسÙ‰ بن جعفر (علیه و علÙ‰ آبائه التحیّة و السÙ‘لام) آشکار مÙ‰‏گردد.

کاوشگران تاریخ اسلام، آنگاه که به فحص و شرح زندگÙ‰ امام موسÙ‰ بن جعفر (علیه السÙ‘لام) پرداخته‏اند، سهم شایسته‏یÙ‰ از توجه و تفطن را که باید به حادثه‏Ù‰ عظیم و بÙ‰‏نظیر حبس طویل المدت این امام هُمام اختصاص مÙ‰‏یافت، بدان اختصاص نداده و در نتیجه از جهاد خطیر آن بزرگوار غافل مانده‏اند.

در زندگÙ‰‏نامه‏Ù‰ آن امام عالÙ‰‏مقام، سخن از حوادث گوناگون و بÙ‰‏ارتباط با یکدیگر و تØ£کید بر مقام علمÙ‰ و معنوÙ‰ و قدسÙ‰ آن سلاله‏Ù‰ پیامبر (صلّى الله علیه و آله و سلÙ‘م) و نقل قضایاÙ‰ خاندان و اصحاب و شاگردان و مباحثات علمÙ‰ و کلامÙ‰ و امثال آن، بدون توجه به خط جهاد مستمرÙ‰ که همه‏Ù‰ عمر سÙ‰‏وپنج ‏ساله‏Ù‰ امامت آن بزرگوار را فراگرفته بوده است، ناقص و ناتمام مÙ‰‏ماند. تشریح و تبیین این خط است که همه‏Ù‰ اجزاÙ‰ این زندگÙ‰ پرفیض را به یکدیگر مرتبط مÙ‰‏سازد و تصویرÙ‰ واضح و متکامل و جهت‏دار که در آن هر پدیده‏اÙ‰ و هر حادثه‏یÙ‰ و هر حرکتÙ‰، داراÙ‰ معنایÙ‰ است، ارایه مÙ‰‏کند.

چرا حضرت امام صادق (علیه‏السÙ‘لام) به «مفضÙ‘ل» مÙ‰‏فرماید: امر امامت این جوان را فقط به اشخاص مورد وثوق بگو؟ و به «عبد الرحمن بن حجاج» به جاÙ‰ تصریح به کنایه مÙ‰‏گوید: زره بر تن او راست آمده است؟ و به یاران نزدیک چون «صفوان جمÙ‘ال» او را به علامت و نشانه معرفÙ‰ مÙ‰‏کند؟ و چرا بالاخره در وصیت‏نامه‏Ù‰ خود، نام فرزندش را به عنوان وصÙ‰ پس از نام چهار تن دیگر مÙ‰‏آورد که نخستین آنان «منصور عباسÙ‰» و سپس حاکم مدینه و سپس نام دو زن استØ› چنان‏که پس از ارتحال آن حضرت، جمعÙ‰ از بزرگان شیعه نمÙ‰‏دانند جانشین آن بزرگوار، همین جوان بیست‏ساله است؟

چرا در گفتگو با هارون که به او خطاب مÙ‰‏کند: «خلیفتان یجبÙ‰ الیهما الخراج»، زبان به سخن نرم و انکارآمیز مÙ‰‏گشایدØ› اما ابتدائاÙ‹ در خطاب به مرد زاهد نافذالکلمه‏اÙ‰ به نام «حسن بن عبد الله» سخن را به معرفت امام مÙ‰‏کشاند و آنگاه خود را امام مفترض الطÙ‘اعØ©، یعنÙ‰ صاحب‏مقامÙ‰ که آن روز خلیفه‏Ù‰ عباسÙ‰ در آن متمکن بود، معرفÙ‰ مÙ‰‏کند؟

چرا به «علÙ‰ بن یقطین» که صاحب‏منصب بلندپایه‏Ù‰ دستگاه هارون و از شیفتگان امام است، عملÙ‰ تقیه‏آمیز را فرمان مÙ‰‏دهدØ› اما «صفوان جمÙ‘ال» را بر خدمت همان دستگاه شماتت مÙ‰‏کند و او را به قطع رابطه با خلیفه فرامÙ‰‏خواند؟ چگونه و با چه وسیله‏اÙ‰ آن همه پیوند و رابطه در قلمرو گسترده‏Ù‰ اسلام، میان دوستان و یاران خود پدید مÙ‰‏آورد و شبکه‏یÙ‰ که تا چین گسترده است، مÙ‰‏سازد؟

چرا «منصور» و «مهدÙ‰» و «هارون» و «هادÙ‰»، هرکدام در برهه‏اÙ‰ از دوران خود، کمر به قتل و حبس و تبعید او مÙ‰‏بندند؟ و چرا چنان‏که از برخÙ‰ روایات دانسته مÙ‰‏شود، آن حضرت در برهه‏اÙ‰ از دوران سÙ‰‏وپنج‏ساله، در اختفا به سر برده و در قراÙ‰ شام یا مناطقÙ‰ از طبرستان حضور یافته و از سوÙ‰ خلیفه‏Ù‰ وقت، مورد تعقیب قرار گرفته و به یاران خود سفارش کرده که اگر خلیفه در باره‏Ù‰ من از شما پرسید، بگویید او را نمÙ‰‏شناسیم و نمÙ‰‏دانیم کجاست؟

چرا هارون در سفر حجÙ‰، آن حضرت را در حدÙ‘ اعلÙ‰ تجلیل مÙ‰‏کند و در سفر دیگرÙ‰ دستور حبس و تبعید او را مÙ‰‏دهد و چرا آن حضرت در اوایل خلافت هارون که وÙ‰ روش‏ ملایمت و گذشت در پیش گرفته و علویان را از حبس ها آزاد کرده بود، تعریفÙ‰ از فدک مÙ‰‏کند که بر همه‏Ù‰ کشور وسیع اسلامÙ‰ منطبق استØ› تا آنجا که خلیفه به آن حضرت به تعریض مÙ‰‏گوید: پس برخیز و در جاÙ‰ من بنشین؟ و چرا رفتار همان خلیفه‏Ù‰ ملایم، پس از چند سال، چندان خشن مÙ‰‏شود که آن حضرت را به زندانÙ‰ سخت مÙ‰‏افکند و پس از سال ها حبس، حتّى تحمل وجود زندانÙ‰ او را نیز بر خود دشوار مÙ‰‏یابد و او را جنایت‏کارانه مسموم و شهید مÙ‰‏کند؟

این‏ها و صدها حادثه‏Ù‰ توجه برانگیز و پرمعنÙ‰ و درعین‏حال ظاهراÙ‹ بÙ‰‏ارتباط و گاه متناقض با یکدیگر در زندگÙ‰ موسÙ‰ بن جعفر (علیه السÙ‘لام) هنگامÙ‰ معنÙ‰ مÙ‰‏شود و ربط مÙ‰‏یابد که ما آن رشته‏Ù‰ مستمرÙ‰ را که از آغاز امامت آن بزرگوار تا لحظه‏Ù‰ شهادتش ادامه داشته، مشاهده کنیم. این رشته، همان خط جهاد و مبارزه‏Ù‰ ائمه (علیهم‏ السÙ‘لام) است که در تمام دوران دویست‏وپنجاه ‏ساله و در شکلهاÙ‰ گوناگون استمرار داشته و هدف از آن:

اولÙ‹ا: تبیین اسلام ناب و تفسیر صحیح قرآن و ارایه‏Ù‰ تصویرÙ‰ روشن از معرفت اسلامÙ‰ است.

و ثانیاÙ‹، تبیین مسØ£له‏Ù‰ امامت و حاکمیت سیاسÙ‰ در جامعه‏Ù‰ اسلام.

و ثالثاÙ‹، تلاش و کوشش براÙ‰ تشکیل آن جامعه و تحقق بخشیدن به هدف پیامبر معظÙ‘م اسلام (صلّى الله علیه و آله) و همه‏Ù‰ پیامبرانØ› یعنÙ‰ اقامه‏Ù‰ قسط و عدل و زدودن Ø£نداد اللÙ‘ه از صحنه‏Ù‰ حکومت و سپردن زمام اداره‏Ù‰ زندگÙ‰ به خلفاØ¡ اللÙ‘ه و بندگان صالح خداوند.

امام موسÙ‰ بن جعفر (علیه‏ السÙ‘لام) نیز همه‏Ù‰ زندگÙ‰ خود را وقف این جهاد مقدس ساخته بودØ› درس و تعلیم و فقه و حدیث و تقیه و تربیتش در این جهت بود. البته، زمان او ویژگی هاÙ‰ خود را داشتØ› پس جهاد او نیز به تناسب زمان مختصاتÙ‰ مÙ‰‏یافتØ› عیناÙ‹ مانند دیگر ائمه‏Ù‰ هشتگانه، از زمان امام سجÙ‘اد (علیه‏السÙ‘لام) تا امام عسکرÙ‰ (علیه‏السÙ‘لام) که هریک یا هر چند نفر، مختصاتÙ‰ در زمان و به تبع آن، در جهادِ خود داشتند و مجموعاÙ‹ زندگÙ‰ آنان، دوره‏Ù‰ چهارم از زندگÙ‰ دویست‏وپنجاه ‏ساله را تشکیل مÙ‰‏دهد.

________________________________________

منبع:

پیام مقام معظم رهبری به سومین کنگره‌Ù‰ جهانÙ‰ حضرت امام رضا علیه السلام، به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار معظم له.