کمی در مورد امام حسن عسکری (ع)، ابالمهدی (عج)

مجله نودیها :  جمعه، هشتم ربیع الثانی سال ۲۳۲ هجری قمری، نور یازدهمین خورشید آسمان تیره و تار مدینه را نورانی کرد. کودکی از سÙ€لاله پاک پیامبر پا به دنیا نهاد و شهر مدینه را مزین کردØ› کودکی که رسول خدا(ص) نام او را انتخاب کرده بود و وحی الهی بر آن‌ها نازل کرد که نام کودک را حسن بگذارندØ› که با کنیه «ابومحمد» از او نیز یاد شده است. امام عسÙ€کری (ع) در مدینه به دنیا آمد، هر چند برخی دانشÙ€مندان، محل تولد آن حضÙ€رت را شÙ€هر «سامرا» در عراق دانسته اند، اما اقوال مشهور و تاریخ نگاران محل تولد ایشان را مدینه دانسته اند. علامه‌ی مجلسی می‌فرماید: مشهور آن است که روز ولادت امام حسن عسÙ€کری (ع) هشÙ€تم ربیع الثانی در شهر مقدس مدینه بوده است. محدث قمی از شیخ حر عاملی دو بیت نقل می‌کند که ولادت حضرت در ربیع الثانی و شایع آن است که هشتم ماه می‌باشد. مولده شÙ€هر ربیع الآخر و ذاکفی الیوم الشÙ€ریف العاشÙ€ر فی یوم الاثنین و قیل الرابع و قیلفی   امام حسن عسکری تا سال ۲۴۳ در مدینه جوار مرقد جد بزرگوارش رشد کرد و به مرکز خلافت آن زمان (عراق) به همراه پدر بزرگوارشان رهسپار شدند و به دستور خلیفه وقت در منطقه نظامی عسکر سکونت گزیدند. برخی از هم عصران امام(ع)، او را این چنین وصف کرده‌اند که آن حضÙ€رت سبزه روی بودند و چشمانی فراخی داشتند و جوان بود و از شکوه و هیبت بسیاری بهره داشتند.  

---

عبادت و عرفانØ› بارزترین نکته در سیره امامان معصوم(ع) با مطالعه زندگی پیشوایان اهل بیت (ع) و سیره آنها این نتیجه را  می‌توان به دست آورد که آن‌ها نمونه‌های عالی تقوا، پارسایی، پرستش و شخصیت والای انسانی هستند. امام حسن عسکری (ع) در یکی از سخت‌ترین دوران‌های تاریخی رهبری شیعیان را بر عهده داشتند، اما صبر، استقامت و نوع رهبری ایشان حتی جاسوسان و خلافای عباسی  را که دشمنی سرسختی با وی داشتند را تحت تاثیر قرار می‌داد. یکی از این ماموران عباسی در گزارش خود به این نکته اشاره دارد که ایشان زندگی را به عبادت می گذراند و در کارها و امور سیاسی دخالتی ندارد و نمی تواند مشکلی برای دولت عباسی ایجاد کند. در روایت است: قالÙŽ المُوÙŽکِّلینÙŽ مِن جانِبِ صالِحِ بنِ عÙŽلِىٍّ: ما نÙŽقُولُ فÙ‰ رÙŽجُلٍ یÙŽصُومُ نÙŽهارÙŽهُ وÙŽ یÙŽقُومُ لÙŽیÙ’لÙŽهُ کُلÙ‘ÙŽهُ لایÙŽتÙŽکÙŽلÙ‘ÙŽمُ وÙŽ لایÙŽتÙŽشاغÙŽلُ بِغÙŽیÙ’رِالÙ’عِبادÙŽهِ؛ موکلین صالح بن علÙ‰(که در زندان نگهبان بودند، درباره امام عسکرÙ‰ علیه السلام)گفته اند: چه بگوییم در مورد کسÙ‰ که روزها را به روزه گرفتن و شبها را به شب زنده دارÙ‰ مÙ‰ گذراند و صحبت نمÙ‰ کند و به غیر عبادت مشغول نمÙ‰ گردد.    صبر و شکیبایی امام حسن عسکری(ع) مثال زدنی است به طوری‌که شاکری یکی از کسانی که ملازم خدمت آن حضرت(ع) بود، در توصیف وی چنین گفته است: «استاد من (امام عسکری علیه السÙ€لام) مرد علوی صالحی بود که هرگز نظیرش را ندیده‌ام، ایشان از چنان هیبت و بزرگی برخوردار بودند که زمانی که به دارالخلافه می رفتند مردم مبهوت عظمت و بزرگی ایشان می‌شدندØ› امام(ع) روز‌های دوشنبه و پنجشنبه در سامرا به دار الخلافه میرفتند. او نقل کرده است: در روزی که امام(ع) قصد بیرون می‌کردندØ›  عده بسیاری گرد ایشان می‌آمدند و کوچه از اسب و استر و هیاهوی تماشاچیان پر میشد و راه آمد و شد بند می‌آمد، وقتی که امام(ع)  می رسیدند هیاهوی مردم آرام میشد و چهار پایان کنار می رفتند و راه باز می شد به طوری که لازم نبود جلوی حیوانات را بگیرند. سÙ€پس ایشان داخل می شدند و در جایگاهی که برایش آماده کرده بودند، می‌نشستند. سÙ€روصدای مردم و حیوانات فرو می نشÙ€ستØ› هنگامی که قصد خروج می‌کردند و دربانان فریاد می زدند: «چهار پایانØ› آن‌ها کناری می رفتند تا آن حضرت سوار می شدند و می رفتند». شاکری در قول دیگری آورده است که: امام عسکری (ع) عابدترین شخص عصر خود بودØ› بیشتر از همگان فرمانبردار دستورات خداوند بود و شب هایش را به نماز و تلاوت قرآن و عبادت خدا می گذراند. شاکری همچنین در توصÙ€یف امام(ع) گفته است: در محراب می‌نشست و سجده می‌کرد در حالی‌که من پیوسته می‌خوابیدم و بیدار می‌شÙ€دم و می‌خوابیÙ€دم در حالی که او در سجده بود، کم خوراک بود. برایش انجیر و انگور و هلو و چیزهایی شبیه اینها می‌آوردند و او یکی دو دانه بیشتر از آن‌ها نمی‌خورد. او در ادامه بیان کرده است: ابو محمد (ع) عابدترین مردم بود و در برخورد‌های اجتماعی، با دوست و دشÙ€من با اخلاق پسندیده برخورد می‌کرد. وی این خصایل نفسÙ€انی را از جدش پیامبر خاتم صÙ€لی الله علیه و آله به ارث برده بود. حجت الاسلام محمد عزیزی کارشناس مذهبی درباره سیره اخلاقی امام حسن عسکری(ع) می‌گوید: در حدیثی از امام حسن عسکری(ع) نقل شده است که خÙŽصÙ’لÙŽتÙŽانِ لÙŽیÙ’سÙŽ فÙŽوÙ’قÙŽهُمÙŽا شÙŽیÙ’ Ø¡ÙŒ اÙŽلْإِیمÙŽانُ بِاللÙ‘ÙŽهِ وÙŽ نÙŽفÙ’عُ اÙŽلْإِخÙ’وÙŽانِ یعنی دو خصلت است که چیزی برتر از آن دو نباشد: ایمان به خدا و سود رساندن به برادران. او می‌افزاید: از همین فرمایش گهربار امام(ع) می توان فهمید که در کنار ایمان به خدا و عبادت او، توجه ویژه به برادران دینی و یاری رساندن به آن ‌ها یکی از مهم‌ترین خصلتی است که باید در زندگی به خصوص زندگی اجتماعی توجه ویژه کرد.   این کارشناس مذهبی ادامه می‌دهد: اگر جامعه امروز ما فقط از همین حدیث امام(ع) الگو بگیرند، جامعه ای زیبا و بدون مشکلات را می‌شود دید. حجت الاسلام عزیزی بیان می‌کند: توجه به سیره اخلاقی امام حسن عسکری(ع) این نکته را تفهیم می‌کند که مومنان هم در سجاده عبادت باید پیشرو باشند و هم در کمک رساندن به مردم و رفع نیاز ها و گرفتاری آن ها پیشقدم باشند. علم اندوزی امام حسن عسکری(ع)  او تصریح می‌کند: تفکر و اندیشه در زندگانی امام حسن عسکری(ع) بسیار بارز بود همانطور که ایشان گفته اند عبادت کردن به زیادی روزه و نماز نیست، بلکه (حقیقت) عبادت، زیاد در کار خدا اندیشیدن است. این کارشناس مذهبی تاکید می‌کند: بنابر این حدیث خروجی تفکر در کار خدا باید اطاعت و عبودیت پروردگار باشدØ› که اگر اینگونه نباشد این تفکر، تفکری بیهوده و باطل است. حجت الاسلام عزیزی اظهار می‌کند: امام حسن عسکری(ع) عالمترین فرد در دوران خود بود به طوری‌که در همه امور علمی پاسخگوی مردم و دانشمندان بودند و همانطور که شیعیان از ابعاد مختلف سیره و زندگانی ائمه درس می‌گیرند باید از تلاش ها و مجاهدت های علمی این امام بزرگوار هم الگو بگیرند. تاریخ نویسان معاصر با امام حسن عسکری(ع) نوشته‌اند که آن حضرت(ع) نه تنها در احکام فقهی و شرعی بلکه در رشته های گوناگون علوم عقلی و نقلی سرآمد زمان خویش بودندØ› از جمله فعالیت‌های علمی ایشان می‌توان به مناظرات ایشان با فیلسوفان معروف عراقی مانند اسحاق کندی و راهبان مسیحی اشاره کرد. ایشان با ارسال نامه‌هایی که حاوی موضع گیری‌های قاطع ایشان در برابر فرقه‌های نوظهور مانند صوفیه بود برای شیعیان ساکن در مناطق مختلف آن ها را نسبت به شبهات این فرقه ها آگاه می‌کردند.‌   امام حسن عسکری(ع) با توجه به مدت امامت کم و محدودیت‌های خفقان آور حکومت عباسÙ€ی نتوانستند به طور مبسوط به بحث‌های علمی بپردازند اما در همین شرایط محدود نیز مجموعه‌هایی از تفسیر روایات معارف اسلامی و عقاید را تالیف کردندØ› از جمله این آثار می‌توان به تفسیر معروف منسوب به امام حسن عسکری(ع)، مواعظ قصار مذکور در تحف العقول و رساله المنقبه مشتمل بر اکثر حلال و حرام اشاره کرد. هر چند امام حسن عسکری (ع) به دلیل شرایط نامساعد زمان خویش، موفق به گسترش دانش خود در جامعه نشÙ€دند، اما شاگردانی پرورش دادند که هر کدام از آن‌ها در نشر و گسترش معارف اسلامی نقش موثری را ایفا کردند. شیÙ€خ طوسی (ره) تعداد شاگردان حضÙ€رت را متجاوز از صد نفر ثبت کرده است که در میان آنان چهره‌های برجسÙ€ته و وارسÙ€ته‌ای مانند: «ابو هاشم داود بن قاسم جعفری»، «عبدالعظیم حسنی» و «ابوعمر و عثمان بن سعیدعمری سمان» به چشم می‌خوردØ› برخی از شاگردان ایشان در زمان حضور امام (ع) و قبل از آن، کتاب‌هایی در فقه و معارف اسلامی نوشته بودند و امام حسن عسکری (ع) آن‌ها را تایید می‌کردند و به این‌گونه شاگردان آن حضرت به تالیف و نگهداری دانش مکتب اهل بیت(ع) ترغیب می‌شدند.   در سیره امام حسن عسکری (ع) به خوبی تبیین شده است "کسانی دارای ایمان قوی و توجه به خداشناسی هستند که در خدمت و محبت به مردم کوتاهی نکنند و می‌فرمایند در امور دنیایی بهترین اعمال دو عمل است، اول ایمان به خداوند و دوم خدمت به مردم. ایشان این دو رکن را برای زندگی یک انسان مؤمن تعیین می‌فرمایند". حضرت امام حسن عسکری (ع) به قدری عملکردشان عالمانه و مبتنی بر سیره جد بزرگوارشان نبی مکرم اسلام(ص) بود که در آن زمان مردم هر زمان که می‌خواستند از سیره رسول گرامی اسلام (ص) مثالی بزنند، عملکرد علمی امام عسکری(ع) را مثال می‌زدند. گزارشگر: فاطمه بک زاده