بدترین مردمان!

        سخن‌چین در باطن خود حقارت و ذلت را احساس می‌کند و برای جبران شکست‌های درونی و رسیدن به اهداف شوم خود، متوسل به این حربه (سخن‌چینی) می‌شود. نمونه‌ بارز آن در صدر اسلام، وقتی منافقین از مقابله‌ رودررو با دین اسلام و پیامبر(صلی الله علیه و آله) نتیجه‌ای نمی‌بردند، به وسیله چاپلوسی و نفاق سعی می‌کردند به اهداف شوم خود برسند که خداوند متعال نفاق آنان را همیشه آشکار می‌ساخت: «لÙŽوÙ’ خÙŽرÙŽجُواÙ’ فِیکُم مÙ‘ÙŽا زÙŽادُوکُمÙ’ إِلاÙ‘ÙŽ خÙŽبÙŽالÙ‹ا ولØ£ÙŽوÙ’ضÙŽعُواÙ’ خِلاÙŽلÙŽکُمÙ’ یÙŽبÙ’غُونÙŽکُمُ الÙ’فِتÙ’نÙŽهÙŽ وÙŽفِیکُمÙ’ سÙŽمÙ‘ÙŽاعُونÙŽ لÙŽهُمÙ’ وÙŽاللÙ‘هُ عÙŽلِیمÙŒ بِالظÙ‘ÙŽالِمِینÙŽ»Ø› «اگر آنها همراه شما (به سوی میدان جهاد) خارج می‌شدند، جز اضطراب و تردید، چیزی بر شما نمی‌افزودند و به‌سرعت در بین شما به فتنه‌گری (و ایجاد تفرقه و نفاق) می‌پرداختند و در میان شما، افرادی سست و ضعیف هستند که به سخنان آنها کاملاÙ‹ گوش فرا می‌دهند و خداوند، ظالمان را می‌شناسند».(۱) سخن‌چینی نوعی بیماری است که از انسان‌های پست و برای تخریب دیگران سر می‌زند که به پرهیز از آن سفارش شده‌ایم: «Ø¥ÙیÙ‘ÙŽاکÙŽ وÙŽ النÙŽمِیمÙŽهÙŽ فَإِنÙ‘ÙŽهÙŽا تÙŽزرÙŽعُ الضÙŽفینÙŽهÙŽ وÙŽ تُبعِدُ عÙŽنِ اللهِ وÙŽ النÙ‘ÙŽآسÙŽØ› بر تو باد به دوری از سخن‌چینی، زیرا سخن‌چینی بذر کینه را در دل‌ها می‌کارد و انسان را از خدا و مردم دور می‌کند».(۲)  

سخن‌چینیان بدترین مردم

در مکتب امام علی(علیه السلام)، سخن‌چین به عنوان بدترین مردم معرفی شده‌ است: «Ø¥Ùنِّی لØ£ÙŽعبÙŽدُ Ø£ÙŽن یÙŽقُولÙŽ قÙŽائِلÙŒ بÙ‘بÙŽاطِلٍ وÙŽ Ø£ÙŽن أُفسِدÙŽ Ø£ÙŽمرÙŽاÙ‹ قÙŽد Ø£صلÙŽحÙŽهُ اللهُ فÙŽدÙŽع عÙŽنکÙŽ مÙŽا لا تÙŽعرِفُ فَإِنÙ‘ÙŽ شِرÙŽارÙŽ النÙ‘ÙŽاسِ طÙŽائِرُونÙŽ إِلÙŽیکÙŽ بِأَقÙŽاوِیلِ السُّوءِ؛ من از آن کسی که به باطل سخن گوید، یا کاری را که خدا اصلاح کرده بر هم زند، بیزارم. آنچه را نمی‌دانی، واگذارØ› زیرا بدترین مردم با سخنانی نادرست به سوی تو خواهند شتافت».(۳) حضرت در سخن دیگری می‌فرماید: «وÙŽ شِرÙŽارُکُمُ المÙŽشÙ‘ÙŽاۆُونÙŽ بالنÙ‘ÙŽمِیمÙŽهِ المُفÙŽرُّقُونÙŽ بÙŽینÙŽ الØ£حِبÙ‘ÙŽهِ المُبتÙŽغُونÙŽ لِلبُرÙŽاءِ المÙŽعÙŽایبÙŽØ› بدترین شما سخن‌چینیان هستند که میان دوستان جدایی می‌افکنند و در جست و جوی عیب‌های خوبان‌اند».(۴)

راه درمان

سخن‌چینی مانند بسیاری از صفات رذیله تدریجاÙ‹، به‌صورت یک بیماری روانی در می‌آیدØ› به‌گونه‌ای که سخن‌چین از کار خود لذت می‌برد و از اینکه پیوسته دو بهم‌زنی می‌کند، احساس خشنودی می‌کند و این، یکی از مراحل بسیار خطرناک اخلاقی است. اینجاست که سخن‌چین باید قبل از هر چیز به درمان انگیزه‌های درونی که در اعماق روح است، بپردازد و باید از طریق خودسازی و تفکر در عواقب سوØ¡ این صفت رذیله و نتایج شومی که به بار می‌آورد، خود را از این معصیت کبیره نجات دهد.  

درمان حاکمان

حاکم اسلامی باید از خود زیرکی نشان دهد و بداند اگر سخن‌چین همدم او شود، پیوندهای وی با کارگزارانش را قطع خواهد کرد، دوستانش جرئت بیان حقایق را نخواهند داشت و سامانه اعتماد و تلاش و محبت از هم می‌ریزد و بذر اختلاف و کینه پاشیده می‌شود که مانع رشد و تعالی جامعه خواهد شد: «یÙŽØ£تِی عÙŽلÙŽی النÙ‘ÙŽاسِ زÙŽمÙŽانÙŒ لا یُقÙŽرÙ‘ÙŽبُ فِیهِ Ø¥لاÙ‘ÙŽ المÙŽاحِلُ وÙŽ لا یُظÙŽرÙ‘ÙŽفُ فِیهِ Ø¥لاÙ‘ÙŽ الفÙŽاجِرُ وÙŽ لا یُضÙŽعÙ‘ÙŽفُ فِیهِ Ø¥لاÙ‘ÙŽ المُنصِفُ یÙŽعُدُّونÙŽ الصÙ‘ÙŽدÙŽقÙŽهÙŽ فِیهِ غُرمÙŽاÙ‹ وÙŽ صِلÙ‘ÙŽهÙŽ الرÙ‘ÙŽحِمِ وÙŽ العِبÙŽادÙŽهÙŽ استِطÙŽالÙŽهÙ‹ عÙŽلÙŽی النÙ‘ÙŽاسِ؛ زمانی بر مردم فرا می‌رسد که مقرب نمی‌گردد، مگر سخن‌چین و جالب شمرده نشود، مگر فاجر و ضعیف شمرده نمی‌شوند مگر انسان‌های منصف. در آن زمان کمک به نیازمندان خسارت و ضرر محسوب می‌شود و صله‌رحم منت شمرده می‌شود و عبادت، وسیله برتری‌جویی بر مردم».(۵)  

درمان عموم شنوندگان

هر شنونده‌ای باید بداند هر اندازه که سخن‌چین به او نزدیک شود، رشته محبت او با دیگران بریده می‌شود. چه بسا سخن‌چین کانون خانواده‌ای را با یک نمامی ویران می‌کند و اعضای خانواده را که دارای محکم‌ترین رشته‌های محبت‌اند، به اختلاف می‌اندازد. سخن‌چین رشته‌های محبت را آتش می‌زند و بذر اختلاف و یکنه و جدایی را در دل‌ها می‌کارد. بنابراین تک تک افراد جامعه باید همان‌گونه که از پلیدی‌ها و زشتی‌ها دوری می‌کنند، از سخن‌چین نیز دوری کنند: «مÙŽن Ø£ÙŽطÙŽاعÙŽ الوÙŽاشِیÙŽ ضÙŽیÙ‘ÙŽعÙŽ الصِّدیقÙŽØ› هر کس از سخن‌چین پیروی کند، دوستی را به نابودی می‌کشاند».(۶) پرهیز از سخن‌چینی باعث پایداری محبت‌ها و آرامش کانون خانواده و اجتماع می‌شودØ› بنابراین باید در برخورد با سخن‌چین همه ملاحظات را کنار گذاشت.

درمان خود بیمار

کسی که گرفتار این گناه کبیره است، باید توجه داشته باشد که از این کار جز آثار تخریبی در اجتماع هم‌چون اختلاف و درگیری، چیزی نصیب سخن‌چین نمی‌شودØ› مگر قرب و نزدیکی به دربار حاکمان فاسد که ارزش فشار قبر و دوری از خدا و مردم را نداردØ› هم‌چنان‌که امام علی(ع) فرموده است: «عÙŽذÙŽابُ القÙŽبرِ یÙŽکُونُ مِنÙŽ النÙŽمیمÙŽهِ؛ یکی از عوامل عذاب قبر، سخن‌چینی است».(۷) برای اصلاح و رهایی خود اولاÙ‹ باید در مفاسد و پیامدهای شوم سخن‌‌چینی بیندشید. ثانیاÙ‹: در آیات قرآن کریم و روایات اسلامی که درباره‌ کیفر و عذاب‌های سخن‌چینی وارد شده، دقت کند. ثالثاÙ‹: بیاندیشد که در روز قیامت آن زمانی که در درگاه عدل الهی در حضور انبیاØ¡ و اولیاØ¡ برای رسیدگی به اعمال او حاضر می‌شوند، چه جوابی خواهد داد. انسان باید در این دنیا به حساب خود رسیدگی کند تا در آخرت رسوا و مفتضح نگردد و نیز باید بکوشد تا علل و عوامل سخن‌چینی را بشناسد تا بتواند باید از بین بردن علت، معلول را از میان بردارد. منبع:تبیان