گناه رایج در ادارات

سایت نودیها :  در دنیای ترازوها وسایل فوق مدرن و دقیقی وجود دارد که حساس ترین و ناچیزترین وزن‌ها را محاسبه و مشخص می‌کندØ› ولی با این حال این چنین به نظر نمی‌رسد که این ترازوهای دقیق از عهده و توانایی محاسبه همه وزن‌ها بر آیند. این در حالی است که در روز قیامت خدای متعال با علم و آگاهی خود به احوال بندگان آگاه بوده و از کوچک‌ترین و ناچیزترین رفتارهای بشر باز خواست می‌کند، خدای متعال در خصوص دقت حسابرسی روز قیامت می‌فرماید: «فÙŽمÙŽنÙ’ یÙŽعÙ’مÙŽلÙ’ مِثÙ’قالÙŽ ذÙŽرÙ‘ÙŽهٍ خÙŽیÙ’راÙ‹ یÙŽرÙŽهُ وÙŽ مÙŽنÙ’ یÙŽعÙ’مÙŽلÙ’ مِثÙ’قالÙŽ ذÙŽرÙ‘ÙŽهٍ شÙŽرًّا یÙŽرÙŽهُ؛الزلزله/۷و۸ پس هر کس هموزن ذرÙ‘ه‌‏اÙ‰ کار خیر انجام دهد آن را مÙ‰‌بیند! و هر کس هموزن ذرÙ‘ه‌‏اÙ‰ کار بد کرده آن را مÙ‰‌بیند!»،

«مثقال» در لغت هم به معنÙ‰ ثقل و سنگینÙ‰ آمده، و هم ترازویÙ‰ که با آن سنگینÙ‰ اشیاØ¡ را مى‏‌سنجند، و در اینجا به همان معنÙ‰ اول است. براÙ‰ «ذره» نیز در لغت و کلمات مفسران تفسیرهاÙ‰ گوناگونÙ‰ ذکر شده است: گاه به معنÙ‰ مورچه کوچک، و گاه گرد و غبارÙ‰ که وقتÙ‰ دست را بر زمین بگذاریم و برداریم به آن مÙ‰‌چسبد، و گاه به معنÙ‰ ذرات بسیار کوچک غبار که در فضا معلق است و به هنگامÙ‰ که آفتاب از روزنه‌ه‏ایی به اطاق تاریک مÙ‰‌تابد، آشکار مى‏‌شود، تفسیر شده است.۱

شدیدترین حسابرسی و اندازه‌گیری‌ها:

بر اساس آموزه‌های اسلامی، هیچ انسانی در این دنیا یله و رها نبوده و تمام اعمال و رفتارهای او در مقابل شدیدترین کنترل‌ها قرار دارد. کوچکترین و ریزترین رفتار و عمل انسان در برابر دیدگان الهی پنهان نمی‌ماندØ› کما اینکه خدای متعال بارها خود را به بصیر و آگاه بودن به احوال بندگان معرفی فرموده است: «Ø¥ÙنÙ‘ÙŽ اللÙ‘ÙŽهÙŽ یÙŽعÙ’لÙŽمُ غÙŽیÙ’بÙŽ السÙ‘ÙŽماواتِ وÙŽ الْأَرÙ’ضِ وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ بÙŽصیرÙŒ بِما تÙŽعÙ’مÙŽلُونÙŽØ›حجرات/۱۸ خداوند غیب آسمان‌ها و زمین را مى‏‌داند و نسبت به آنچه انجام مى‏‌دهید بیناست!». خدای متعال در زوایاÙ‰ قلب بندگان حضور دارد، و از آنچه در آن مى‏‌گذرد کاملاÙ‹ با خبر است. او از تمام اسرار اعماق زمین و غیب آسمان‌ها آگاه است، بنابراین چگونه ممکن است از درون دل بندگان و نوع عملکرد و رفتار ایشان در خفا و آشکار بی‌خبر باشد؟۲ در آیه دیگر خدای متعال در خصوص علم و آگاهی خود به احوال بندگان می‌فرماید: «Ø£ÙŽلا إِنÙ‘ÙŽ لِلÙ‘ÙŽهِ ما فِی السÙ‘ÙŽماواتِ وÙŽ الْأَرÙ’ضِ قÙŽدÙ’ یÙŽعÙ’لÙŽمُ ما Ø£ÙŽنÙ’تُمÙ’ عÙŽلÙŽیÙ’هِ وÙŽ یÙŽوÙ’مÙŽ یُرÙ’جÙŽعُونÙŽ إِلÙŽیÙ’هِ فÙŽیُنÙŽبِّئُهُمÙ’ بِما عÙŽمِلُوا وÙŽ اللÙ‘ÙŽهُ بِکُلِّ شÙŽیْ‏ءٍ عÙŽلیمٌ؛نور/۶۴ آگاه باشید که براÙ‰ خداست آنچه در آسمان‌ها و زمین است او مى‏‌داند آنچه را که شما بر آن هستید، و (مى‏ داند) روزÙ‰ را که بسوÙ‰ او بازمى‏‌گردند و (در آن روز) آنها را از اعمالÙ‰ که انجام دادند آگاه مى‏‌سازد و خداوند به هر چیزÙ‰ داناست!».

ایستگاه اندیشه قرآنی(کمی تØ£مل)

قابل توجه اینکه در این آیه، سه بار بر روÙ‰ علم خدا نسبت به اعمال انسان‌ها تکیه شده است و این به خاطر آن است که انسان هنگامÙ‰ که احساس کند، کسÙ‰ به طور دائم مراقب او است، و ذره‌اÙ‰ از پنهان و آشکارش بر او مخفÙ‰ نمى‏‌ماند. این اعتقاد و باور اثر تربیتÙ‰ فوق‌العاده روÙ‰ او مى‏‌گذارد و ضامن کنترل انسان در برابر انحرافات و گناهان است.۳ در آیه دیگر، خدای متعال شیوه و روش دقیق حسابرسی بندگان را این چنین متذکر شده و بیان می‌فرماید: «یا بُنÙŽیÙ‘ÙŽ إِنÙ‘ÙŽها إِنÙ’ تÙŽکُ مِثÙ’قالÙŽ حÙŽبÙ‘ÙŽهٍ مِنÙ’ خÙŽرÙ’دÙŽلٍ فÙŽتÙŽکُنÙ’ فی‏ صÙŽخÙ’رÙŽهٍ Ø£ÙŽوÙ’ فِی السÙ‘ÙŽماواتِ Ø£ÙŽوÙ’ فِی الْأَرÙ’ضِ یَأْتِ بِهÙŽالقمان/۱۶Ø› اÙ‰ پسرک من، اگر عملِ تو هموزن دانه خÙŽردلÙ‰ و در تخته‏ سنگÙ‰ یا در آسمان ها یا در زمین باشد، خدا آن را مى‏‌آورد.»

«خردل» گیاهÙ‰ است که داراÙ‰ دانه‏ هاÙ‰ سیاه بسیار کوچکÙ‰ است که در کوچکÙ‰ و حقارت ضرب المثل است.

اشاره به اینکه اعمال نیک و بد هر قدر کوچک و کم ارزش، و هر قدر مخفÙ‰ و پنهان باشد، همانند خردلÙ‰ که در درون سنگÙ‰ در اعماق زمین، یا در گوشه‌‌اÙ‰ از آسمان ها مخفÙ‰ باشد، خداوند لطیف و خبیر که از تمام موجودات کوچک و بزرگ و صغیر و کبیر در سراسر عالم هستÙ‰ آگاه است آن را براÙ‰ حساب، و پاداش و کیفر حاضر مى‏‌کند، و چیزÙ‰ در این دستگاه گم نمÙ‰‌شود! ضمیر در آنها به حسنات و سیئات و اعمال نیک و بد باز مى‏‌گردد.

پرونده سیاه و سنگین زندگی اداری بعضی افراد

با توجه به آیات تکان دهنده‌ای که خدای متعال در خصوص محاسبه و حسابرسی دقیق اعمال بندگان بیان می‌دارد، حال و روز و رفتارهای ما انسان‌ها در مسئولیت و مشاغلی که بر عهده داریم دیدنی استØ› چرا که با کمی دقت و بررسی در نوع عملکرد خود متوجه می‌شویم که هیچ توجهی به این آیات الهی نداشته و رفتار ما با هیچ قانون اخلاقی و قرآنی همخوانی ندارد. در ادامه به بعضی از رفتارهای سوØ¡ افراد در حیطه اداری اشاره می‌کنیم.

گناهان سنگین و رایج اداری:

۱- سوØ¡ استفاده نابجا و غیرقانونی و غیر شرعی از موقعیت شغلی و امکانات دولتی و بیت‌المال: بهترین مصداق این دسته افراد کسانی هستند که در سمت‌های دولتی به جای خدمتگزاری و حفظ بیت‌المال برای خود کیسه می‌دوزند و با توجیهات غیر موجه، حقوق‌های چند ده میلیونی را برای خود تجویز می‌کنند. این در حالی است که پایین‌ترین قشر جامعه برای جزئی‌ترین مایحتاج خود گرفتار و ناتوان هستند. در کتاب شریف نهج البلاغه امام علی(ع) کسانی را که با بی‌تقوایی به بیت‌المال دست درازی می‌کنند را به شتر تشبیه می‌نماید: حضرت می‌فرماید: «یÙŽخÙ’ضÙŽمُونÙŽ مÙŽالÙŽ اللÙ‘ÙŽهِ- خÙŽضÙ’مَ‏ خِضÙ’مÙŽهÙŽ الْإِبِلِ نِبÙ’تÙŽهÙŽ الرÙ‘ÙŽبِیع‏؛۴ بعضی از افراد مثل شتری که به علف تازه‌ بهاری رسیده است، مال خدا و بیت المال را می‌خورند.» در زمان حال نیز عده‌ای به درست و یا غلط از روش قانونی یا غیر قانونی به بهانه واهی به خود این اجازه را می‌دهند که از بیت‌المال کشور بیشترین و غیر متعارف‌ترین حقوق را به جیب بزنند. در حالی که در همین جامعه بسیاری از افراد گرفتار مخارج سنگین و غیر قابل تحمل گرانی و تورم هستند.

۲-کم‌کاری و سستی در انجام وظایف و مسئولیت‌ها: به راستی بعضی افراد در انجام مسئولیت و وظایف محوله، مصداق بارز کم فروشان هستند، کم فروشانی که خدای متعال در توصیف آنان می‌فرماید: « وÙŽیÙ’لÙŒ لِلÙ’مُطÙŽفِّفینÙŽ الÙ‘ÙŽذینÙŽ إِذÙŽا اکÙ’تالُوا عÙŽلÙŽÙ‰ النÙ‘ÙŽاسِ یÙŽسÙ’تÙŽوÙ’فُونÙŽ وÙŽ إِذا کالُوهُمÙ’ Ø£ÙŽوÙ’ وÙŽزÙŽنُوهُمÙ’ یُخÙ’سِرُونÙŽ Ø£ÙŽ لا یÙŽظُنُّ أُولئِکÙŽ Ø£ÙŽنÙ‘ÙŽهُمÙ’ مÙŽبÙ’عُوثُونÙŽØ› مطففین/آیات۴-۱ واÙ‰ بر کم‏‌فروشان! آنان که وقتÙ‰ براÙ‰ خود پیمانه مى‏‌کنند، حق خود را بطور کامل مÙ‰‌گیرند اما هنگامÙ‰ که مى‏‌خواهند براÙ‰ دیگران پیمانه یا وزن کنند، کم مÙ‰‌‌گذارند! آیا آنها گمان نمى‏‌کنند که برانگیخته مى‏‌شوند». کم نیستند صاحب منصب‌هایی که هر گاه می‌خواهند وظایف و مسئولیت‌های خویش را انجام دهند با سستی، تنبلی و بهانه تراشی به راحتی از خود سلب مسئولیت می‌کنند ولی هرگاه می‌خواهند کار دیگران را حسابرسی نمایند از کوچکترین خطا و اشتباهات نمی‌گذرند.

خدای متعال با فرا خواندن این افراد به روز قیامت، ایشان را از کم فروشی‌های مدرن باز می‌دارد. روزÙ‰ که مردم از قبرها برمى‏‌خیزند، و در پیشگاه رب العالمین حاضر مÙ‰‌شوند «یÙŽوÙ’مÙŽ یÙŽقُومُ النÙ‘ÙŽاسُ لِرÙŽبِّ الÙ’عالÙŽمِینÙŽ»۵ یعنÙ‰ اگر آنها قیامت را باور مÙ‰‌داشتند و مÙ‰‌دانستند حساب و کتابÙ‰ در کار است، و تمام اعمالشان براÙ‰ محاکمه در آن دادگاه بزرگ ثبت مÙ‰‌شود، و هر کس به اندازه سر سوزنÙ‰ کار نیک و بد کرده، نتیجه آن را در آن روز عظیم مى‏‌بیند، هرگز چنین ظلم و ستم نمÙ‰‌‌‌کردند، و حقوق افراد را پایمال نمÙ‰‌ساختند.۶

۳-دزدی‌های مدرن و اداری: ماندن در اداره در ساعات غیر اداری و گرفتن اضافه کاری به سبب انجام ندادن کار در ساعات ادرای. بر اساس روایات اسلامی این چنین مال و دارایی دارای برکت نیست و تنها چیزی که نصیب صاحب خود می نماید آتش جهنم است. کما اینکه در کتاب کافی از امام هادی (علیه السلام)این چنین نقل شده است: «اِنÙ‘ÙŽ الحÙŽرامÙŽ لا یÙŽنمÙ‰ وÙŽ اِن نÙŽمÙ‰ لا یُبارÙŽکُ لÙŽهُ فیهِ وÙŽ ما اÙŽنفÙŽقÙŽهُ لÙŽم یُؤجÙŽر عÙŽلÙŽیهِ وÙŽ ما خÙŽلÙ‘ÙŽÙ€فÙŽهُ کانÙŽ زادÙŽهُ اِلÙŽÙ‰ النÙ‘ارِ؛۷ به راستÙ‰ که حرام، افزایش نمÙ‰ ‏یابد و اگر افزایش یابد، برکتÙ‰ ندارد و اگر انفاق شود، پاداشÙ‰ ندارد و اگر بماند، توشه ‏اÙ‰ به سوÙ‰ آتش خواهد بود».

۴-انجام دادن کارهای شخصی و غیر مرتبط با مسئولیت و وظایف محوله: کم نیستند افرادی که در ساعت کاری به جای انجام وظایف محوله به پرداختن به کارهای شخصی همچون مطالعه خبرگزاری‌ها و چک کردن ایمیل و حساب‌های شخصی... می پردازند این در حالی است که در قبال آن ساعت کاری حقوق بیت المال را دریافت می‌نمایند. بی شک این چنین رویکرد نا درست و غیر قانونی نیز به شباهت به دزدی و کم‌کاری نیست. چرا که در قبال ساعتی که حقوق دریافت می‌کند کاری انجام نداده است.

۵-اختلاس، جعل و خیانت در امانت، رانت و ویژه خواری: وظایف و مسئولیت‌های اداری همانند امانتی در اختیار افراد قرار گرفته‌اند، لذا نباید از این موقعیت در راستای منافع شخصی و خصوصی خود از آن استفاده کرد. منصب‌ها و موقعیت‌های اداری در واقع امانت‌هایی هستند که سزاوار است به درستی از عهده آنها بر آمد. در اهمیت امانت‌داری در منابع روایی از امام علی(ع)نقل شده است: «Ø£ÙŽربÙŽعÙŒ مÙŽن أُعطیÙŽهُنÙ‘ÙŽ فÙŽقÙŽد أُعطÙ‰ÙŽ خÙŽیرÙŽ الدُّنیا و ÙŽالخِرÙŽهِ صِدقُ حÙŽدیثٍ و ÙŽØ£ÙŽداءُ Ø£ÙŽمانÙŽهٍ وÙŽ عِفÙ‘ÙŽهُ بÙŽطنٍ و ÙŽحُسنُ خُلقٍ؛۸ چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده است: راستگویÙ‰، اداØ¡ امانت، حلال خورÙ‰ و خوش اخلاقÙ‰».

پی‌نوشت‌ها:

۱. تفسیر نمونه، ج‏۲۷، ص: ۲۲۸

۲. تفسیر نمونه: ج‏۲۲، ص۲۱۹.

۳. همان: ج‏۱۴، ص۵۶۹.

۴. نهج البلاغه (للصبحی صالح): ص۴۹.

۵.مطففین/۵

۶. همان: ج‏۱۷، ص۵۱.

۷. کافÙ‰(ط-الاسلامیه) ج ۵، ص ۱۲۵، ح۷.

۸. شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحکم و دررالکلم ج۲، ص۱۵۱، ح۲۱۴۲

فارس